16
Сс, Қаң
12 Жаңа

Категория бойынша

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы мектептегі қыздардың орамал тағу мәселесіне қатысты өз ұстанымын мәлімдейді.

ҚМДБ жамағат тарапынан киім мәселесіне қатысты жолданған сұрақтарға шариғат бойынша, балиғат жасына толған мұсылман қызға орамал тағу міндет екенін мәлімдейді. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы еліміздегі мұсылман қыз-келіншектер мен әйелдерді киім кию үлгісінде қазақ халқының салт-дәстүрлерін сақтай отырып, жинақы киінуге кеңес береді. Ал паранжа (ниқаб) киюдің салтымызда болмаған, басқа елдің үлгісі екенін де ерекше атап өткеніміз жөн.

Абу Аййуб (Алла оған разы болсын) риуаяты бойынша бірде бір адам Пайғамбарымыздан (с.ғ.с) «Йа, Алла елшісі, жұмаққа кіру үшін не істеуім керек?» деп сұрайды. Пайғамбарымыз (Алланың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Аллаға басқа ешкімге құлшылық етпе, намаздарыңды орында, зекет төле және туыстарыңмен байланысыңды үзбе» деп жауап береді.

Мұсылман кісі жеген асының шариғатқа сай адал және таза болғанына мән береді. Өйткені, бұл Жаратушымыздың әмірі. Алла Тағала қасиетті Құран аяттарында таза әрі адал аспен азықтануды бұйырған. Аяттардың бірінде: «Ей адам баласы! Жер-жүзінде өздеріңе арналған адал, таза тағамды жеңдер!..» («Бақара» сүресі, 168-аят) деген.

Жұма күні кір жумау ырымы кей мұсылман елдерінде де кездеседі. Мысалы, кейбір араб халықтарында жұма күнгі сәске уақыты мен жұманың екінті уақытында кір жуған үйден береке қашып, ырзық-несібесі тарылады деп сенетіндер бар ұқсайды.

Екі дүние Сардары, адамзаттың асыл тәжі болған, сүйікті пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.)-ның туылған айы «Мәуліт» мерекесімен араға жыл салып қайта қауышудамыз. Жаратылғандардың асылы және шыңы болған хазіреті Пайғамбар (с.ғ.с.) милади 571 жылы рабиул айының 12-ші жұлдызы, дүйсенбі күні дүниеге келіп, әлемді шексіз қуаныш пен нұрға бөледі.

«Қалташадағы шай қатерлі ісік туғызады», «Қалташадағы шайдың құрамында адам ағзасына зиянды элементтер бар» дейді ғалымдар. Ақпараттың анық-қанығына химия ғылымдарының кандидаты Ақылбекова Тұрар Наурызбайқызы былай жауап береді.

 О дүниелік өмір қарсаңында бұл дүниедегі тіршілік атаулы бүтіндей тоқтайды. Мұны яғни, тіршіліктің тоқтау мерзімін «қиямет қайым» дейді.

 Алла Тағала алдымен топырақтан пішін жасап адамды бейнелеп, артынан оған жан бергендіктен, пенде жан мен тәннен тұрады. Адам өмірі төрт кезеңнен тұрады.

Күнделікті тіршіліктің пәни екендігін бәріміз мойындаймыз. Себебі, осы уақытқа дейін қаншама милиардтаған адам бұл дүниеге қонақ болып кетті және әлі де қаншамасы келіп кетері сөзсіз.

«Ақырет» сөзі - соңғы деген ұғымды білдіріп, дүние тіршілігінің соңғы уақытын, біткенін білдіретін діни термин. Аят пен хадистерде ақырет, қиямет, ақырзаманның күмәнсіз болатыны білдіріледі.

Қасиетті кітабымыз Құран Кәрім Хазіреті Мұхаммедке (с.а.у.) уахи арқылы түсті. Уахи сөзі - жасырын сөйлесу, сыбырлау, айту, сөйлеу, ишара ету деген мағыналарға келеді.

Ислам діні мен ғұламаларының ерекшелігі сол, табиғат заңдылықтарынан тыс оқиғалардың бәрін муғжиза демей, оларды өзара бөліп, жүйелеген. Бұл ислам дінінің әдістемесінің дамығандығының көрсеткіші.

Бұл дұға – өлімнен басқа барлық ауруларға ем. Бұхариден жеткен хадисте сахабалар жорықта жүргенде бір ауылға барып өздерін қонақ етуді өтінеді. Алайда, ауыл адамдары сараңдық танытып, оларды қабылдай қоймайды.

Қас қағым сәтте сағымдай болып өте шығатын өмірдегі ақылдылықтың ең биік шыңы – пенденің Алла Тағаламен байланысын үзбеуі, үнемі дұғада болуы. Егер жүрегіңізге тыныштық сыйлап, жамандықтан тазартқыңыз келсе, мына дұғаны оқыңыз.

Бұл дұғаны дем салудан кейін, бала сыртқа шығарда, қонаққа барғанда, кез-келген уақытта жамандықтан Алладан пана сұрау үшін оқыңыз:

– Кейбіреулер қазақ жалқау дейді. Бұған сіз қандай көзқарастасыз?

– Бұл түбірімен қате пікір. Қазақ ешуақытта жалқау болып 
көрген емес. Оны жалқау дейтіндер ақылды надандар емес, ақылсыз надандар!

Пайғамбарымыз (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) жұбайлардың бір-біріне көңілі толмай, ренжіскен сәттерінде Алладан екеуінің арасындағы сүйіспеншілікті одан әрі арттыруды сұрап, дұға етуге кеңес берген.

Алла Тағаланы еске алып, дұға жасау – жан-тәннің шаршағанын басып, көңілді жайландырады, уайым-қайғының, қорқыныш пен күдіктің қою бұлты сейіледі. Егер Аллаға барлық ісіңізді тапсырғыңыз келсе, осы дұғаны оқыңыз.

Бала сүю әр ата-ананың арманы. Бала дүниеге келісімен әке-шешесіне зор қуаныш сыйлайды. Тек қана әке-шешесіне емес, айналасындағы алыс-жақын туыстарын да қуанышқа бөленеді. Ал немерелі болған ата-әженің қуанышын сипаттау тіпті мүмкін емес шығар.

Жаннат – иман еткендер мен тақуалардың отаны, ол – Алланың жомарттығы байқалатын орын, ол шексіз бақыт мекені.

Қиындыққа тап болғанымызда қол ұшын созып жәрдемдескен, тығырықтан шығарған, ең болмаса жылы мәміле жасап көңіл айтқан адамға алғысымызды білдіріп, рахметімізді айтып жатамыз. Кейде ол адамға не деп шүкірлік айтарымызды білмей: «Қалай шүкірлік айтарымды да білмей тұрғаным, сәті туса міндетті түрде қайтарармын» дейтініміз де бар.

Хижра жыл санағымен Рабиғул-әууал айына да келіп жеттік. Бұл ай ерекше ай. Бұл айда адамзаттың мақтанышы болған кемелдік иесі Хз. Мұхаммед (с.ғ.с) дүниеге келген-ді.

Пайғамбарымыздың (с.ғ.с) келуі жайында не айтылғанын үлкен тәпсірші Ибн Кәсирдің (р.а) тәпсірінен қарап көрелік.

Аюб (а.с) жалпы мұсылман әлеміне зор сабырлығымен, әрі басынан қанша қиындық келсе де Алла Тағалаға еш налымастан, керісінше шүкірлік үстіне шүкірлік етуімен белгілі. Құран Кәрімде Аюб (а.с) туралы былай делінеді:

         Пайғамбарымыз (с.ғ.с) үмметіне қашан да шапағатшы, жұмсақ әрі мейірімді болған. Сол үшін де үмметін бірде жақсылыққа шақырып сүйіншілесе, енді бірде жамандықтан тыйып, оның қаншалықты нашар іс екенін баяндайтын.

Қазақ дәстүрінде жүкті келіншектерге қатысты ырым-тыйымдар, салт-ғұрыптар аз емес. Аяғы ауыр келінге көзі қарақты енелер ерекше күтім жасаған, үлгі-өнеге көрсеткен.

Бауыржан Момышұлы 1942 жылы «Жауынгерлік қасиеттерді тәрбиелеу туралы ойлар» деген жалпы тақырыпта жеке басынан өткен ауыртпалық пен қиыншылықтардың, жеке солдат пен тұтас жауынгерлік ұжымдардың  ұрыс қимылдарының қорытындыларын жинақтап жазуға әрекет жасаған.

«Келген қонаққа дәм бермеген үйдің ырысын шайтан жейді».

Мәшһүр Жүсіп Көпеев

Жас келіннің аяғы ауыр екені белгілі болған соң, оның абысын-ажындары, енелері әйелдерді шақырып, құрсақ тойын (кей жерде «құрсақ шашу» дейді) жасап, оның аман-сау аяқ-қолын бауырына алуына (яғни босануына) тілеу білдіріп шашу шашып, дастарқанды түрлі дәмге толтырып, сауық жасайды.

Сен де қонақкәде жасай отыр, деді маған «Ілияс» (С. Мұқанов). Үй иесінің қонағына қонақкәде айтыңыз деп өтініш жасауға хақы бар. Бұл «өлең айтыңыз, өнер көрсетіңіз» дегенді білдіреді. Қонақкәде – көңілді отырудың, үй иесінің, сонымен бірге қонақтың риясыз көңілін білдірудің бір белгісі.

Құран Кәрім дүние теңіздерінің арасында өзіндік айырмашылықтардың бар екенін, олардың бірі бір-бірімен араласпайтынын түртіп түріп айтқан. Бірге қарастырып көрейік...

والجبال أرساها متاعاً لكم

«Оған таулар орналастырды. Сендер және малдарың пайдалану үшін» (Назиғат 32-33)

  

Сұрақ: Құран Кәрім көптеген жерлерде аспан және аспандар туралы сөз етеді. Кей бауырларымыз осы аспандар өз алдына бір болмыс па, әлде жұлдыздар арасындағы кеңестік пе деген сұрақтар қояды...

Ескіде кей ғалымдарымыз жерді берік, ал күн, жұлдыз, планеталар оны айналып жүреді деп пайымдаған.  Ал кімде-кім бұл пікірді мойындамаса, оның сенімінде кемшілік бар деп сенген екен дейді. Бұл айтылған нәрсе шындық па? Мұнда Құран мен ілім арасында қандай да бір қарама-қайшылық бар ма? Бірге қарастырайық...

Ажырасқан әйел күйеуге қайта шығу үшін Құранда көрсетілген 3 айлық мерзімді не үшін күтеді? АҚШ ғалымдары Исламдағы үкімнің себебін дәлелдеді.

Алла Тағала Құран Кәрімде:

وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ

«Олар, жерге қарамай ма, қайтып төселген» – деген (Ғашия 20). Бұл жер планетасы шар формасында емес деген ұғымды бере ме?

Пайғамбарымыз  (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Алла кімге жақсылық қаласа, оған сынақтар (қиындықтар) жібереді» (Бұхари) деп сүйіншіледі. Егер әйел басына келетін мына сынақтарды қонағыңыздай күліп қарсы алсаңыз, демек, сіз ең салиқалы әйелсіз.

Бұл дүниенің өткінші әрі сынақ екенін жүрегіне бекіткен салиқалы әйел күйеуінің көңілінен шығу үшін мына міндеттерді міндетті түрде жасайды.

Иә, телефон көп нәрсеге кедергі келтіруі мүмкін. Әйеліңізге, отбасыңызға бөлетін уақыттарыңыз телефондағы өзіңіз мүлде танымайтын бөтен адамдармен араласуға кетіп жатса, бұл – өкініш. Бүгінде отбасындағы келіспеушіліктің отыз пайызы ұялы телефонның кесірінен болып жатады. Оның себебі неде?

«Ерлер ғана жан жарына жылы сөз айтып, еркелетіп отыруы керек» деген тұжырымды ысырып тастап, өз күйеуіңізге қуаныш сыйлап көріңіз. Өйткені ер азамат та өз жарынан үлкен қолдау күтеді. Ендеше мына салиқалы бес сөзді күйеуіңізге күн сайын айтып тұруды әдетке айналдырыңыз.

Пайғамбарымыз (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) әйелдер қауымын сондай керемет хадиспен сүйіншіледі. Бұл хадис екі дүниеде де әйелдердің абыройын асқақтатып, дәрежесін көтереді.

Баланың толыққанды өсіп-жетілуінде, дамуы мен қалыптасыуында әкенің рөлі аса маңызды. Сондықтан психологтар мына 6 нәрсені балаға тек әкелері ғана бере алатынан айтады:

Баукең ержүректігі тұрғысынан кешегі ел қорғаған Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай, Шақшақұлы Жәнібек сынды батырлардың заңды жалғасы секілді. Ал шыншылдығы мен ақиқатты ту еткен адалдығы, әділдігі тұрғысынан мұсылмандардың екінші халифі әділетті Омар ибн Хаттабқа (р.а.) ұқсайды. Артында “Өтіріктің балын жеп тірі жүргенше, шындықтың уын ішіп өлген артық” деген қанатты сөздерді айтып қана кетпей, оны өз өмірінің қағидасына айналдырған батыр Бауыржанға мұндай ар ілімі қайдан келді, кімнен сіңді?

Шал ақын (Тілеуке Құлекеұлы) 1748 жылы Көкшетау жерінде (Ақмола облысының, Азат темiр жол станциясының маңында) дүниеге келген. Ақынның ес біліп, есейген өңірі — қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы. Әкесі – орта жүздің қолбасшысы, Абылай ханның жақын серігі болған, қазақ-қалмақ соғысына қатысқан атақты батырлардың бірі – Құлеке Тәңiрбердiұлы. Ал, анасы – үйсін тайпасынан шыққан атақты Төле бидiң қызы.

Қазақ мемлекетінің тарихында ел басқару ісіндегі билер жүйесі, оның мәдениеті, әдеп-тәртібі, өнегесі ерекше құбылыс. Ежелден қалыптасқан бұл жүйе ұлы далада биік шыңға көтерілді. Міне, биыл тарихи тұлға Қаздауысты Қазыбек би бабамыздың 350 жылдық мерейтойы елімізде халықаралық деңгейде тойланып жатыр. Назарларыңызға Қазыбек бидің шешендік өнерінен ел аузындағы мына тапқырлық өнегесін ұсынамыз.

Жамбыл Жабаев – ұлы ақын, жырау, жыршы. Қазіргі Жамбыл облысы Жамбыл тауының етегінде 1846 ж. 28 ақпанда жапа деген елге қадірлі адамның отбасында дүниеге келген. 

Жасынан өлең-жырға қанып өсіп, Сүйінбай Аронұлы сияқты жыр даңғылынан тәлім-тәрбие алды.Сонымен бірге Жамбыл туысқан қырғыз елінің де сөз өнерін жетік біліп, Тоқтоғұл, Мұраталы, Әлімқұл, Балық, Тыныбек, Қатаған сияқты дүлдүлдермен өнер сайысына түскен.

Биылғы жыл қазақ тілінің негізін қалаушы, Алаш көсемі - Ахмет Байтұрсынұлы бабамыздың 145 жылдық мерейтойын атап өтетін жыл  болып танылды. Осы орайда 15.03.17 жылы Алматыда Ұлттық кітапханада зиялы қауым, ғалымдар, ұлт, тіл  жанашырлары бас қосқан конференция болып өтті. Ғалым бабамыздың жарық көрмеген көптеген еңбектері жөнінде сөз болды. Мысыр елінен қатысқан доктор Юнус Сабри А.Байтұрсынұлы еңбектерін араб тіліне аударуға ниетті екенін де білдірді.

Әлихан Бөкейхан Мэйдзи бағдарламасын жүзеге асырудың нәтижесiнде артта қалған аграрлық елден 21 жылда әлемнiң ең дамыған мемлекетiне айналған Жапонияның тәжiрибесiн үлгi етiп, Алаш мемлекетiн 20-25 жылда әлемнiң төрiне жеткiзудi жоспарлады. Алаш көсемi жапондардың тәжiрибесiн қазақ елiне сол қалпында орната салмай, халқының өзiндiк мәдениетi мен салт-дәстүрiнiң негiзiн сақтай отырып жетiлдiрудi көздедi.

Сұрақ:

Дұғадан кейін бетті сипаудың үкімі не?

Жыл сайын әлем мұсылмандары Рамазан айының келісімен қуаныш-шаттыққа бөленіп, Алламен қарым-қатынастарын арттырып жатады. Ол күндізгі уақытта ораза ұстап ішіп-жемнен тыйылумен байқалса, қою қараңғылық ұялағанда көпшілік болып мешіттерге жиылып, онда тарауық намазын оқуларымен көрініс табады.

Бұл шектен шыққан ағымның әдістемелік проблемаларының, тудырған түйткілдерінің бірі - қандай да бір мәселені терең түсінбей жатып, оны таратуға тырысу және айтылған уағыз бен негізі берік қаланған ғылымның аражігін ажырата алмау.

Шектен шыққандардың тағы бір ерекшелігі – мұсылмандар арасындағы сыртқы көріністерімен өзгешеленулері. Оларды бір қарағанда-ақ тануға болады. Себебі қолдарынан келгенше мұсылмандардың киім киісінен өзгеше киім үлгісінде жүруге тырысуда.

Қазіргі таңда ата-ана баласы «Алла» атын аузына алып, намазға жығыла бастаса кәдімгідей қорқып, қобалжитын жағдайға жеткен. Қоғамдағы түрлі түйткіл осындай жағдайға әкелген. Бұл жерде мәселе діннің өзінен емес, дін атын жамылушы теріс пиғылдылардың құйтырқы әрекетінен ушығып тұрған жайы бар. Дәрігер мамандар ұлтымызға жат ағымдар пайдаланатын амал-тәсілдердің адам психикасына теріс әсері барын, тіпті кейбір жағдайда олар адамды жындыханадан бір-ақ шығаратынын немесе өз-өзіне қол жұмсауға дейін апаратындығын растап отыр. Осыдан кейін ата-ана сыртта жүрген баласына қалай алаң болмасын?

Шектен шыққандар Алла Тағаланы көп зікір етуге тыйым салумен, адамдардың зікір жасауына кедергі келтірумен шектелмеген. «Уирдтерге»  және «хизбтерге»  тыйым салумен де тоқтамаған. Қарсылықтарын үдете түсіп, адамдардың Алла Тағаланы көп зікір етуде қолданып жүрген құралдардың соңына түскен.

Халық арасында Жаңа жыл мейрамын тойлауға қатысты сан алуан пікірлер көп. Әлем елдерінің асыға күтіп тойлайтын ең қызықты мейрамдарының бірі – жаңа жыл есігімізді қаққалы тұр. Өткен жылғы болған барлық оқиғаларға салауат айтып, баршамыздың жаңа жылдан жақсылық күтетініміз жасырын емес. Ендеше жаңа жыл мейрамын тойлау қазаққа қайдан келді?  Асыл дінімізде мұсылмандардың бұл мейрамды тойлауына қалай қарайды? Бұл жөнінде исламтанушы, «Нұр-Мүбарак» Египет ислам мәдениеті университетінің доктаранты Қайрат Құрманбаев тарқатады.

Ерте ме кеш пе, кез келген жанның дәм-тұзы таусылады.  Ал, қайтқан жанды арулап жерлеп, ақтық сапарға шығарып салу – әр мұсылманның міндеті. Бұл міндет атам заманнан бері шариғат қағидаларымен атқарылған, солай жалғасып та келеді. Алайда елімізге сырттан келіп жатқан деструктивті діни идеологиялардың әсерінен шариғат талаптары, діни амал мен рәсімдерге қатысты келіспеушіліктер көбейіп кетті. Осыған байланысты байланысты ел көкейінде жүрген  сауалдарды «Нұр Астана» орталық мешітінің наиб имамы Нұрлан Рамазановтан сұраған едік.

Жастар жат ағым жетегіне неліктен тез түседі? Дәстүрлі діни ұстаным қайтсе нығаяды? Діни білікті кадр даярлауда қандай кемшіліктер бар? Рухани жаңғыру жолында өткеннен өнеге алып, өміршең мұраларды ұрпаққа үлгі етіп, керітартпа ұғымдарды жадымыздан өшіру үшін қандай жоспар құру қажет? Бүгінгі қоғамдағы діни ахуалға, дін саласын реттеуге қатысты дінтанушы, философия ғылымының кандидаты Кеңшілік Тышханұлы өз пікір-пайымын білдірді.

Қоғамда әртүрлі ағымдар пайда болғалы, діннің төңірегінде дау көбейіп жатыр. Қазіргі сәләфилер, уахабилер, тәкпіршілер болсын, жалпы халықтың діннен бейхабарлығын өздерінің пұшайман пиғылдарына пайдаланумен келеді. Салдарынан жамағат мәзһаб пен ақидада, Құран мен хадисте, парыз бен сүннет амалдарында жаңылысып жатқан жайы бар. Оған адамның өзі де кінәлі. Мешіт тұрғанда, мешіттің ішінде имамдар отырғанда, оларға бармай, жолдағы «диуаналардың» арам айтағына сеніп, одан қалса солардың жетегіне еріп кете береді.

Құлшылық артық па әлде білім бе? Бізге кейбір мұғалімдеріміз: «Алла тағаланың алдында білімді адам құлшылық жасаушыдан артық»,– деп намаз оқитындарды кемсіткендей сыңай танытады. Бұған не дер едіңіз?

Филология ғылымдарының докторы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Мекемтас Мырзахметұлымен өзі қалам тартқан көрнекті тұлғалар жа­йында пікір алмасып, әңгіме қаузаған едік. Олардың ұлт мүддесіне сіңірген еңбектері, шығармашылықтары және зерттеп-зерделеу жұмыстары туралы ғалым ойларын өз сөзімен бергенді жөн көрдік.

E-mail таратылымға жазылып, ислам жаңалықтарын бірінші болып оқыңыз.
Advertisement